نشست تخصصی «نقش زنان در مدیریت منابع آب: تجربه‌های بومی و محلی» به‌عنوان نخستین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی حوزه آب، روز سه‌شنبه ۹ دی ۱۴۰۴ از ساعت ۱۷ تا ۲۰ به همت مؤسسه زنان برگزار شد.

این نشست در راستای تمرکز جدید مؤسسه بر آموزش‌ها و گفت‌وگوهای محیط‌زیستی، به‌ویژه در حوزه بحران آب و با در نظر داشتن آنکه نقش زنان در بحران‌ها و کمبود‌ها مهم و توجه و شنیدن تجارب آن‌ها می‌تواند درک عمیق‌تری به مسئله ایجاد کند، شکل گرفت.

پس از معرفی کوتاهی از موسسه زنان، سابقه فعالیت‌ها، رویکرد و ساختار جدید آن، خانم مهندس لادن بینا، سخنران مدعو این نشست، به تشریح و تبیین موضوع پرداخت.

خانم مهندس لادن بینا، کارشناس ارشد وزارت جهاد کشاورزی و عضو کارگروه مدیریت مشارکتی آب کمیته ملی آبیاری و زهکشی بودند.

نشست با نمایش نقاشی تأثیرگذاری از یک دانش‌آموز نوجوان هندی آغاز شد؛ اثری که به‌صورت نمادین، بار گسترده مسئولیت‌های روزمره مادران را به تصویر می‌کشید. این تصویر به‌عنوان نقطه ورود، زمینه‌ساز گفت‌وگویی عمیق درباره نقش‌های نادیده‌گرفته‌شده زنان در مدیریت منابع، به‌ویژه آب، شد.

در ادامه، سخنران با اشاره به روایت‌ها و آیین‌های بومی مرتبط با آب ــ از جمله آیین «عروس قنات» و روایت‌هایی چون «ننه‌دریا» ــ نشان داد که زنان در فرهنگ ایرانی، همواره نقشی فعال در حفاظت، انتقال دانش و مدیریت منابع آبی داشته‌اند.

نمونه‌هایی از مشارکت عملی زنان در استان‌هایی مانند خراسان جنوبی، یزد، کرمان، خوزستان و کردستان ارائه شد که بیانگر حضور مؤثر زنان در مدیریت آب در سطح خانوار، کشاورزی خرد، قنات‌ها، باغداری و تاب‌آوری معیشتی است؛ حضوری که اغلب در ساختارهای رسمی حکمرانی آب نادیده گرفته شده است.

بخش مهمی از نشست به مرور تاریخی مشارکت زنان در مدیریت آب اختصاص یافت؛ از دوران سنتی مبتنی بر دانش بومی تا دوره مدرن و شکل‌گیری ساختارهای متمرکز و مردسالارانه حکمرانی آب. در این چارچوب، شکاف جنسیتی میان بار مسئولیت مصرف و مدیریت روزمره آب و قدرت تصمیم‌گیری و تخصیص منابع مورد تأکید قرار گرفت.

در این بخش، به دیدگاه‌های الینور اوستروم، برنده جایزه نوبل اقتصاد، اشاره شد که با نقد نظریه «تراژدی منابع مشترک»، بر نقش کنش جمعی و مشارکت ذی‌نفعان محلی در مدیریت پایدار منابع تأکید دارد.

در ادامه، نمونه‌هایی از پروژه‌ها و تجارب موفق مشارکت زنان در مدیریت آب در ایران و کشورهای مختلف از جمله هند، پاکستان، ترکیه، عراق و عمان مطرح شد. این تجارب نشان داد که توانمندسازی زنان می‌تواند به بهبود بهره‌وری آب، افزایش امنیت غذایی، تقویت تاب‌آوری معیشتی و کاهش تعارضات اجتماعی منجر شود.

در پایان شرکت‌کنندگان با پیشینه‌های متنوع ــ از باغداران و فعالان کشاورزی تا کارشناسان دولتی و پژوهشگران ــ تجربه‌ها و دیدگاه‌های خود را مطرح کردند. تأکید بر آموزش، اصلاح ساختار حکمرانی، توجه به واقعیت‌های اقلیمی و نقش فرهنگ مصرف، از محورهای اصلی این گفت‌وگوها بود.

در این بخش، فعالیت‌های گروه «زنان آبیار محلی» معرفی شد و بر ضرورت حمایت نهادی از ابتکارات مردمی برای آموزش مصرف مسئولانه آب، به‌ویژه در مدارس و فضاهای عمومی، تأکید شد.

در جمع‌بندی نشست تأکید شد که بحران آب در ایران، مسئله‌ای صرفاً فنی یا مدیریتی نیست، بلکه پدیده‌ای عمیقاً اجتماعی، فرهنگی و نهادی است. تجربه‌های بومی، ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که حضور و مشارکت معنادار زنان، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری تصمیم‌سازی‌ها و اثربخشی سیاست‌ها در حوزه آب دارد؛ چرا که زنان به‌دلیل درگیری مستقیم با مدیریت روزمره مصرف، معیشت خانوار و انتقال دانش بومی، می‌توانند پیوندی واقعی میان سیاست‌گذاری، اجرا و زیست روزمره برقرار کنند.

همچنین تأکید شد که بدون تغییر نگرش بنیادین به مسئله آب، هیچ اصلاح ساختاری پایداری شکل نخواهد گرفت. آب باید از کالایی همواره در دسترس و بی‌پایان، به منبعی محدود، ارزشمند و نیازمند مراقبت جمعی بازتعریف شود. تنها با این تغییر نگاه است که می‌توان هم شهروندانی مسئول و مطالبه‌گر داشت و هم حکمرانی‌ای پاسخ‌گو و پایدار در حوزه منابع آب.